Ból pleców pojawiający się bezpośrednio po wstaniu z łóżka dużo mówi o kondycji kręgosłupa i całego organizmu. W odróżnieniu od objawów występujących w ciągu dnia, poranne dolegliwości często nie wynikają z przeciążenia, lecz z zaburzeń regeneracji nocnej oraz nieprawidłowych warunków, w jakich kręgosłup funkcjonuje przez wiele godzin snu. Ujawniają się wtedy różne konsekwencje mikrouszkodzeń, zmian strukturalnych czy niewydolności mechanizmów stabilizujących. Lekceważąc te sygnały, sprzyjasz utrwalaniu patologii oraz stopniowemu pogarszaniu funkcji ruchowych, dlatego nie bagatelizuj ich.

Gdy śpimy, w obrębie kręgosłupa zachodzą ważne procesy biomechaniczne. Krążki międzykręgowe chłoną wodę (ulegają rehydratacji), zwiększając swoją objętość nawet o kilka procent. Skutkuje to wzrostem ciśnienia wewnątrzdyskowego, co przy istniejących zwyrodnieniach lub przepuklinach może prowadzić do podrażnienia struktur nerwowych. Jednocześnie podczas snu mięśnie, które stabilizują plecy, pracują słabiej, przez co jego ochrona jest mniejsza. Długotrwała pozycja leżąca sprzyja również zastojowi krwi i limfy w tkankach okołokręgosłupowych. Gdy nagle wstajemy z łóżka, dochodzi w tym momencie do ostrego pobudzenia struktur, które nie są jeszcze “przygotowane” na nacisk ciężaru ciała.

Oto kilka sprawdzonych i prostych rad, dzięki którym ograniczysz uciążliwe dolegliwości tuż po wstaniu:

• sprawdź swój materac – powinien zapewniać stabilne, ale elastyczne podparcie, umożliwiające zachowanie neutralnego ustawienia kręgosłupa przez całą noc. Jeśli jest zbyt miękki, Twoja miednica się w nim zapada. Jeśli jest zbyt twardy – spowoduje punktowe przeciążenia w kręgosłupie. Ważne, żeby elastycznie dopasowywał się do zmian pozycji, bo wtedy nie uciska ciągle tych samych segmentów;
• wstawaj z łóżka przez bok – brzmi banalnie, ale ma znaczenie. To jedna z najbardziej obciążających czynności dla krążków międzykręgowych. Najpierw połóż się na boku, następnie opuść nogi i podnieś tułów, podpierając się rękami o materac. Nie podnoś się z leżenia na wznak;
• pamiętaj o porannym rozruchu – plecy po nocy wymagają stopniowej aktywizacji. Delikatne ćwiczenia w pełnych, ale kontrolowanych zakresach poprawiają ślizg w stawach i elastyczność tkanek miękkich. Zaangażuj mięśnie głębokie, zsynchronizuj ich pracę z oddechem, a przygotujesz kręgi do obciążeń osiowych (nacisku pionowego);
• regularnie podejmuj aktywność fizyczną – długofalowe zmniejszenie porannego bólu pleców nie jest możliwe bez systematycznego ruchu. Poprawia on odżywienie krążków, usprawnia kontrolę nerwowo-mięśniową i zapobiega utrwalaniu sztywności. Największe korzyści przynoszą ćwiczenia stabilizacyjne i izometryczne, wykonywane cyklicznie;
• zmodyfikuj codzienne obciążenia – dolegliwości po wstaniu często stanowią efekt sumowania się przeciążeń z całego dnia. Niewłaściwa ergonomia pracy, długotrwałe siedzenie, a także brak przerw na zmianę pozycji prowadzą do naprężeń tych samych segmentów kręgosłupa, które następnie nie regenerują się właściwie w nocy. Korekta tych elementów ma bezpośredni wpływ na jakość funkcjonowania;
• zasięgnij porady lekarza – jeżeli pomimo modyfikacji powyższych pięciu czynników problemy dalej utrzymują się, koniecznie udaj się do lekarza. Szczególną uwagę zwróć na bóle narastające, jednostronne lub współistniejące z symptomami neurologicznymi. W takich przypadkach dalsze odkładanie diagnostyki zwiększa ryzyko utrwalenia zmian strukturalnych.

Poranny ból pleców nie jest zjawiskiem przypadkowym, ale z drugiej strony nie musi też stanowić nieodłącznego elementu stopniowego osłabienia kondycji z wiekiem. W praktyce oznacza zwykle, że mechanizmy kompensacyjne kręgosłupa tracą wydolność. Organizm, pozbawiony w nocy aktywnej kontroli mięśniowej, ujawnia wówczas rzeczywisty stan struktur odpowiedzialnych za stabilność czy też amortyzację obciążeń. Szczególne znaczenie ma również fakt, iż dolegliwości poranne przeważnie “wyprzedzają” klasyczne objawy o kilka miesięcy, a nawet lat. Zignorowanie pierwszych oznak prowadzi natomiast do adaptacji bólowej, ograniczenia ruchu i sukcesywnego pogorszenia jakości snu, co zamyka błędne koło. Odpowiednio wcześnie podjęte działania ukierunkowane na przyczynę, a nie wyłącznie na sam skutek, mają ogromne znaczenie dla długoterminowego zachowania sprawności oraz ochrony struktur nerwowych.